De Europese Uniemerkenverordening (thans Verordening (EU) 2017/1001) vormt het wettelijke kader voor het stelsel van Uniemerken. Met één inschrijving bij het European Union Intellectual Property Office (EUIPO) kan een merk uniforme bescherming krijgen in alle lidstaten van de Europese Unie. Het stelsel werd in 1994 ingevoerd als het Gemeenschapsmerk (Verordening (EG) nr. 40/94), herschikt in 2009 en in 2017 gemoderniseerd. De hervorming in 2017 heeft het systeem aangepast aan de digitale praktijk, onder meer door de eis van “grafische” weergave te vervangen door de eis dat een merk zodanig wordt weergegeven dat het duidelijk en nauwkeurig kan worden vastgesteld wat het voorwerp van bescherming is.
De verordening geldt rechtstreeks in alle lidstaten en regelt uitsluitend het Uniemerk, dus de registratie die in één keer bescherming geeft in de hele EU. Zij moet worden onderscheiden van de Europese Merkenrichtlijn (thans Richtlijn (EU) 2015/2436), die juist gericht is op harmonisatie van de nationale merkenrechten. Een richtlijn wordt niet direct toegepast, maar verplicht lidstaten hun nationale merkenwetgeving in overeenstemming te brengen met de daarin opgenomen minimumnormen. Het praktische verschil is dus dat de verordening direct werkt voor één uniform Uniemerk, terwijl de richtlijn ervoor zorgt dat de nationale merkstelsels van de lidstaten grotendeels dezelfde basisregels hanteren.
De Uniemerkenverordening bevat een groot aantal bepalingen, variërend van materiële regels tot procedurele voorschriften. In dit artikel wordt slechts een beknopte selectie besproken van enkele kernonderwerpen; de volledige tekst bevat veel meer details en uitzonderingen. Zo regelt de verordening welke tekens als merk kunnen worden ingeschreven, welke absolute en relatieve weigeringsgronden gelden, en hoe de oppositieprocedure verloopt. Ook worden de rechten van de merkhouder omschreven, zoals het exclusieve recht om gebruik van identieke of overeenstemmende tekens voor identieke of soortgelijke waren of diensten te verbieden bij gevaar voor verwarring, en de ruimere bescherming voor bekende merken. Daarnaast zijn er bepalingen over beperkingen op dat recht, waaronder eerlijk beschrijvend gebruik en uitputting binnen de EER.
Het unitair karakter van het Uniemerk betekent dat inschrijving, overdracht, verval of nietigheid in de hele EU tegelijk werkt. De verordening regelt bovendien het gebruiksvereiste: als een Uniemerk gedurende een aaneengesloten periode van vijf jaar niet normaal is gebruikt, kan het geheel of gedeeltelijk vervallen worden verklaard. Andere belangrijke bepalingen hebben betrekking op de indeling van waren en diensten volgens de Nice-classificatie, prioriteit en senioriteit (waarmee oudere nationale rechten in een Uniemerk kunnen opgaan), de gronden voor verval of nietigheid zoals misleiding of verwording tot soortnaam, specifieke regimes voor collectieve merken en certificeringsmerken, en douanemaatregelen tegen inbreukmakende goederen. Voor de handhaving zijn er aangewezen Uniemerkenrechtbanken in de lidstaten, en beslissingen van het EUIPO kunnen worden aangevochten bij de kamers van beroep en, in laatste instantie, bij het Gerecht en het Hof van Justitie van de EU.
Deze beschrijving geeft de hoofdlijnen van de Europese Uniemerkenverordening weer. De volledige verordening bevat veel meer details en uitzonderingen die in specifieke gevallen van belang kunnen zijn.